تبلیغات
محفل دوستان - درباره شهرستان درگز بیشتر بدانیم

شهرستان درگز -بابا رمضان

تاریخچه شهرستان درگز

 شهر درگز ، شهری با سابقه درخشان تاریخی ، شهری كه قبلاً به نام  ابیورد معروف بوده و در تاریخ  فكر و تمدن اسلامی به تعدادی از اندیشمندان و بزرگان برخورد می كنیم كه عنوان ابیوردی را با خود داشته اند . شهری كه خاوران نام داشته و از مناطق باستانی پارتهای قدیم در خراسان بوده ،در 3 كیلومتری همین شهر آثار و بقایایی موجود است كه به پنج هزار سال قبل از میلاد می رسد ، یعنی سابقه شهرنشینی و مدنی درشهر درگز به حدو د هفت هزار سال پیش می رسد ، یعنی درگز وارث یك تمدن هفت هزار ساله می باشد . »

 

اطلاعات جغرافیایی شهرستان درگز

 

شهرستان درگز از جمله شهرستانهای شمال استان خراسان است كه بین29.58 تا37.59طول جغرافیایی و 43.37تا 55.36عرض جغرافیایی واقع شده است .

از شمال به جمهوری تركمنستان  و از شرق به شهرستان مشهد ، از جنوب به شهرستانهای چناران   و قوچان و از مغرب به شهرستان قوچان محدود است .

وسعت آن 4194 كیلومتر مربع معادل 4/1 درصد مساحت كل استان است . درگز در فاصله 123 كیلومتری شهر قوچان و 258 كیلومتری شهر مشهد قرار گرفته است . ارتفاع آن از سطح دریا 480 متر می باشد .

این شهرستان با جمهوری تركمنستان حدود 25/155 كیلومتر مرز مشترك دارد . شهرستان درگز عمدتاً كوهستانی می باشد و فقط دشت درگز در میان رشته كوههای  هزار مسجد پست و هموار است . دو رودخانه دائمی به نامهای درونگرو حاتم قلعه ( زنگلانلو ) با آبی هر كدام حدود 800 لیتر در ثانیه و دو رودخانه فصلی به نامهای كال شور صداقت و گرنی  در آن جریان دارند .

در كتابها و منابع و اسناد تاریخی  از درگز با نامهای داراگرد    نیسایا ( نساء ) آپاوارتاكی ابیورد  و نساباورد و نسادرون و ابیورد و خاوران یاد شده است .

درگز از سال  1329  در تقسیمات كشوری شهرستان شده است .

شهرستان درگز دارای چهار بخش ( مركزی ، چاپشلو ، نوخندان و لطف آباد )  شش دهستان ( تكاب ،  قره باشلو ، میانكوه ، دیباج ، درونگر و شهرستانه ) 4 شهر می باشد .

 

اطلاعات جمعیتی شهرستان درگز

كل جمعیت شهرستان درگز 79240 نفر می باشد . كه از این تعداد جمعیت 44875نفر شهری و 34365 نفر روستایی  می باشند که  56.6  درصد راجمعیت شهری و 43.3 در صد را جمعیت روستایی تشکیل می دهند.

میزان موالید خام این شهرستان 15 درهزار و میزان مرگ خام آن 6 درهزار است که میزان رشد طبیعی جمعیت این شهرستان 0.8 درصد است .

میزان تراکم نسبی یا نفر در کیلومترمربع شهرستان 18.5 می باشد.

از کل جمعیت شهرستان 1.6 درصد را جمعیت زیر یک سال و 6.3 درصد را جمعیت بالای 65 سال،تشکیل میدهند.

 

 

جغرافیای تاریخی و پیشینه شهرستان درگز

 

شهر و ناحیه درگز از دوران پیش از اسلام تاكنون داراگرد ، نسیایا ، آپاوارتاكن ، باورد ، ابیورد ، اتك ،نسایا ، نسا ، درون ، خاوران و دریجز نامیده  می شده است .

موجب قرارداد ننگین آخال 1261 هـ . ش / 1882 م ، كنارة آباد و تاریخی آن ، از تجن تا نزدیكی عشق آباد ،ناحیه درگز در گذشته یكی از نقاط مهم باستانی پارت و خراسان بود كه به  از ایران جدا شده و جزء تركمنستان گردید .

درباره نامگذاری این شهرستان ،  تا كنون داوری های گوناگونی داده شده است . شماری گفته اند چون در این ناحیه بیشه و درخت گز زیادی وجود داشته ، به « دره گز » سرشناس شده است ، كه این نامگذاری درست نیست .

داوری درست تر ،‌ از سده  3 پ . م ، یعنی زمان اشكانیان  است . پس از آن كه اشكانیان   علیه سلوكیان برخاستند ، اشك اول ( ارشاك ) در ضمن نبرد كشته شد ، ولی برادرش تیرداد  به پیروزی رسید و شهری به نام داراگرد ،‌ در پارتیای اصلی بنیاد گذارد . آپاوارتاكن ، كه بعضی   آن را پارتیای اصلی و شماری پارتیای ویژه نوشته اند، به ناحیه شمال پارت گفته می شود.

پیرنیا بر پایه نوشته های تاریخ و جغرافی نگاران  پیشین ، پارت اصلی را كوهستان و دشت كردان در خراسان  و اتك و به بیان دیگر بین بیابان مشهد و كویر خوارزم دانسته است .

بنابراین نواحی درگز ، بجنورد ،‌ اسفراین ،‌  قوچان ، شیروان و كلات در قلمرو  پارت اصلی  قرار داشته است . ایزیدورخاراكسی كه در  سده 3 پ . م  می زیست ،‌ محل شهر دارا را در  شمال پارت تعیین كرده و  به آن  « آپاوارتانن » گفته اند .

ژوستن ( سده 2 پ . م ) محل این شهر را در  دامنه كوه زاپاتنن و پلین ،‌ دانشمند رومی  ( سده 1 پ . م ) در دامنه كوه آپاوارتن دانسته اند . ژوستن ،‌آپاروارتن ، كوه ابیورد كه در  گذشته باورت / بااورت و سپس باورد  می گفتند ، دانسته است .

دایرة المعارف اسلامی ،‌ ابیورد را سرزمین نیاكان اشكانی و محل شهر دارا را در آن جا تعیین كرده است . بنابراین بایستی شهر « دارا » در دامنه كوههای درگز قرار داشته باشد .

از آن جا كه به گفته پلوتارك  و تائیدهارولد لمب ، نویسنده كتاب قدم به قدم با اسكندر ، دارا ،  آخرین پادشاه هخامنشی در این ناحیه كشته  شده است ، اشكانیان نام پایتخت نخستین خود را  « داراگرد » نهاده اند . « گرد » در   روزگار كهن ،‌ به معنای شهر بوده ، واژگان  سیاوش گرد ،‌ پیروزگرد ، بروگرد ( بروجرد ) ،  بیژن گرد ، خسروگرد و بیانگر نام سازنده   و شهر است و داراگرد یعنی شهر دارا نیز روی همین معنا پدید آمده است .

در روزگار ساسانیان تغییرات زیادی در حد و  حدود شهرهای این منطقه صورت می گیرد و ابیورد كه شامل منطقه وسیعی بوده و تا دامنه كوههای درگز  گسترده بوده است ، مركزیت پیدا می كند .

حاكم ابیورد را « بهمنه »  می نامیدند كه به صلح تسلیم مسلمانان شد . پس از تسلط اعراب این سرزمین یكی از پایگاههای مهم مسلمانان قرار گرفت .

بعضی از محققان این چنین اظهار نظر كرده اند كه در قلعه داراگرد كه در زمان ساسانیان مركز روحانیون زرتشتی و دارای ضرابخانه  بوده است ،‌ در اواخر  قرن اول هجری قمری سكه  ضرب شده است .

حدود منطقه ابیورد در این زمان  از سرخس تا نسا گسترده بوده است . این سرزمین كه در  انتهای دشت قراقوم بر سر راه قبایل مختلف  مهاجم دشتهای داخلی آسیا در ابتدای اولین  خطه جلگه های حاصلخیز خراسان قرار گرفته  است ،‌ بنابر موقعیت طبیعی و نظامی از دیر باز محل كشمكشها و زد و خوردهای  اقوام مختلف بوده است .

با سقوط سامانیان دفاع ولایات شمالی ایران در برابر حملات  چادر نشین ها به سستی گرائید  و هجوم صحرا نشینان آسیای مركزی به                 خراسان فزونی گرفت . به روزگار سلطان محمود غزنوی تركمانان ( غزان ) به  منطقه نسا و ابیورد و درگز هجوم آوردند و در این شهرها سكنی گزیدند و تركی  شدن این نواحی آغاز گردید .

محققان محلی دوران سلجوقیان  و اوایل خوارزمشاهیان را  دوره شكوفایی خاوران ( ابیورد را از قرن 4 به بعد خاوران  می گفتند ) نامیده اند ، شیخ محمد شهرستانی ،‌ انوری ابیوردی ، اسعد مهنه یی و   از این سرزمین برخاستند .

به همت اینان خاوران یكی از مراكز علمی شد .

به روزگار چنگیز ، پسرش  « تولی » ابیورد   را تصرف كرد و به نهب و تاراج اهالی  پرداخت و آن شهر زیبا را كه در آن  عالمی  از عمارات موج می زد با خاك یكسان نمود  و اكثر مردم را از دم تیغ گذراند .

البته ابیورد در نهضتهای شیعه كه در اواخر دوران  بنی امیه در سراسر خراسان صورت  گرفته بود سهمی بزرگ داشته است و نیز در  قیامهای  علیه حكام عباسی در قرن سوم هجری شركت جستند .  

در زمان خلافت هارون  185 ق . شخصی به نام ابوالخسیب بر ضد عباسیان و عامل آنان  در خراسان قیام كرد و بر  ابیورد تسلط پیدا كرد .  

این شهر با این همه عظمت  و بزرگی پس از  هجوم مغولان  و بعد از او تیمور ورونق خود را از دست داد و از اواخر قرن هشتم كه شهرها و آبادیهای این منطقه مورد تجاوز و اشغال ازبكان قرار گرفت دوران قدرت آن  شروع گردید .

در اوایل عصر افشاری ساختن مسجد بزرگی  در مولود آباد ( زادگاه نادر ) و برخی   ساختمانها در شهر نشانی از گسترش و  رونق  درگز می باشد ،‌ ولی  ویرانی هایی كه ناشی از تهاجمات اقوام همسایه بود ،‌ همراه با عدم توجه حكومت مركزی وخصوصاً  جدایی قسمت آباد  و تاریخی آن ( با 9 هزار خانوار جمعیت و 24 شهرك و روستا )  كه نام ابیورد را نیز با خود دارد ،‌ توانائی های این شهر  را به فراموشی سپرد . اكنون اندك آثار به جا مانده  در شهر درگز مربوط به حاشیه باز یكی از دامنه كوههای هزار مسجد ( درگز فعلی ) می باشد . در حالیكه آثار تاریخی بی نظیری از دورهاشكانیان و دوران اسلامی در آن سوی مرزها قرارگرفته است .

شهرستان درگز-دره درونگردشهرستان درگز -دره رودخانه درونگری. 


موضوعات مرتبط : ایران شناسی،
برچسب ها : درگز، داراگرد،


تاریخ : جمعه 28 آبان 1389 | ساعت 17 و 46 دقیقه و 42 ثانیه | نویسنده : مرتضی مهجور | ارسال نظر